متهم جرایم سیاسی از جایگاه متفاوتی نسبت به سایر متهمان در نظام کیفری برخوردار است. قانونگذار به دلیل ماهیت خاص جرم سیاسی، امتیازات و تضمینهایی را برای این دسته از متهمان پیشبینی کرده تا حقوق شهروندی، آزادیهای مشروع و دادرسی عادلانه حفظ شود. بسیاری از افراد تصور میکنند هر شخصی که به دلیل مسائل سیاسی بازداشت شود، مشمول قوانین جرم سیاسی خواهد بود؛ در حالی که قانون شرایط مشخصی را برای تشخیص جرم سیاسی و حقوق متهم آن تعیین کرده است.
در این مقاله به این سؤال پاسخ میدهیم که چه مواردی باید نسبت به متهمان جرایم سیاسی رعایت شود؟ همچنین مهمترین حقوق، مزایا، محدودیتها و تفاوتهای متهم جرایم سیاسی با سایر متهمان را به طور کامل بررسی خواهیم کرد.
متهم جرایم سیاسی چه کسی است؟
قبل از بررسی حقوق متهمِ جرایم سیاسی باید مفهوم جرم سیاسی را شناخت.
بر اساس قانون جرم سیاسی مصوب سال ۱۳۹۵، جرم سیاسی به جرمی گفته میشود که با انگیزه اصلاح امور کشور، نقد عملکرد مسئولان یا دفاع از حقوق عمومی انجام شود، بدون اینکه مرتکب قصد ضربه زدن به اصل نظام، امنیت کشور یا ایجاد خشونت داشته باشد.
بنابراین هر متهمی که به ارتکاب چنین جرمی تحت تعقیب قرار گیرد، در صورت احراز شرایط قانونی، متهمِ جرایم سیاسی محسوب میشود و از حقوق ویژهای برخوردار خواهد بود.
چرا قانون برای متهم جرایم سیاسی امتیازات خاصی در نظر گرفته است؟
جرایم سیاسی معمولاً با انگیزههای شخصی، مالی یا مجرمانه ارتکاب پیدا نمیکنند. در بسیاری از موارد، هدف مرتکب بیان انتقاد، اصلاح امور یا اعتراض به عملکرد برخی مسئولان است.
به همین دلیل قانونگذار تلاش کرده است میان مجرمان خطرناک و متهمِ جرایم سیاسی تفاوت قائل شود تا اصل آزادی بیان و حقوق شهروندی حفظ گردد.
مهمترین حقوق متهم جرایم سیاسی
یکی از مهمترین موضوعاتی که باید درباره متهمِ جرایم سیاسی بدانید، حقوق قانونی وی در تمامی مراحل دادرسی است.
در ادامه مهمترین این حقوق را بررسی میکنیم.
۱. رسیدگی علنی به پرونده
یکی از مهمترین حقوق متهمِ جرایم سیاسی، برگزاری دادگاه به صورت علنی است.
اصل ۱۶۸ قانون اساسی تصریح میکند که:
- رسیدگی به جرایم سیاسی باید علنی باشد.
- هیأت منصفه در دادگاه حضور داشته باشد.
- دادگاه صالح، دادگاه کیفری خواهد بود.
علنی بودن دادگاه باعث میشود روند رسیدگی شفافتر باشد و احتمال تضییع حقوق متهم کاهش یابد.
۲. حضور هیأت منصفه
یکی از تفاوتهای اساسی متهمِ جرایم سیاسی با سایر متهمان، رسیدگی پرونده با حضور هیأت منصفه است.
هیأت منصفه وظیفه دارد نظر خود را درباره موضوعات زیر اعلام کند:
- مجرم بودن یا نبودن متهم
- استحقاق تخفیف مجازات
- انگیزه سیاسی یا غیرسیاسی بودن رفتار
اگرچه تصمیم نهایی با قاضی است، اما نظر هیأت منصفه اهمیت زیادی در روند رسیدگی دارد.
۳. ممنوعیت نگهداری در کنار مجرمان عادی
قانونگذار برای حفظ شأن متهمِ جرایم سیاسی مقرر کرده است که وی نباید در کنار مجرمان خطرناک یا محکومان جرایم عمومی نگهداری شود.
این موضوع از چند جهت اهمیت دارد:
- حفظ امنیت متهم
- جلوگیری از آسیبهای روحی
- رعایت کرامت انسانی
- جلوگیری از اختلاط با مجرمان حرفهای
۴. ممنوعیت پوشاندن لباس زندان
یکی از حقوق مهم متهمِ جرایم سیاسی این است که الزام قانونی برای پوشیدن لباس مخصوص زندان ندارد.
این موضوع از نظر حفظ حیثیت اجتماعی و اصل برائت اهمیت فراوانی دارد؛ زیرا تا پیش از صدور حکم قطعی، هیچ شخصی مجرم شناخته نمیشود.
۵. ممنوعیت اعمال برخی محدودیتهای شدید
در خصوص متهمِ جرایم سیاسی قانونگذار برخی محدودیتهایی را که درباره مجرمان امنیتی یا خطرناک اعمال میشود، پیشبینی نکرده است.
برای مثال در بسیاری از موارد:
- محدودیتهای شدید ملاقات اعمال نمیشود.
- ارتباط با خانواده آسانتر است.
- امکان استفاده از حقوق قانونی بیشتر فراهم است.
البته این موارد بسته به شرایط پرونده و تصمیم مقام قضایی ممکن است متفاوت باشد.
آیا متهمِ جرایم سیاسی حق داشتن وکیل دارد؟
بله.
یکی از مهمترین حقوق متهمِ جرایم سیاسی، استفاده از وکیل در تمام مراحل تحقیقات و دادرسی است.
وجود وکیل باعث میشود:
- حقوق متهم حفظ شود.
- دفاع مؤثر انجام گیرد.
- از نقض مقررات جلوگیری شود.
- روند رسیدگی قانونی باشد.
در بسیاری از پروندههای سیاسی، نقش وکیل در اثبات سیاسی بودن جرم بسیار تعیینکننده است.
آیا متهمِ جرایم سیاسی از اصل برائت برخوردار است؟
قطعاً.
اصل برائت یکی از مهمترین اصول حقوق کیفری است.
تا زمانی که حکم قطعی صادر نشده باشد، متهم جرایم سیاسی بیگناه محسوب میشود و هیچ شخص یا رسانهای حق ندارد وی را مجرم معرفی کند.
این اصل از حقوق بنیادین شهروندان محسوب میشود.
رفتار ضابطان با متهمِ جرایم سیاسی چگونه باید باشد؟
ضابطان دادگستری موظفاند در برخورد با متهمِ جرایم سیاسی تمامی مقررات آیین دادرسی کیفری را رعایت کنند.
از جمله:
- رعایت احترام و کرامت انسانی
- خودداری از هرگونه رفتار تحقیرآمیز
- اعلام حقوق قانونی متهم
- تنظیم صحیح صورتجلسات
- اطلاعرسانی درباره علت بازداشت
- امکان تماس با خانواده در حدود قانون
- فراهم کردن امکان ملاقات با وکیل
هرگونه تخلف از این موارد میتواند موجب مسئولیت قانونی مأموران شود.
آیا بازداشت متهم جرایمِ سیاسی با سایر متهمان تفاوت دارد؟
در بسیاری از موارد بله.
بازداشت متهمِ جرایم سیاسی نیز باید مطابق شرایط قانونی باشد و تنها در صورت وجود دلایل کافی و رعایت مقررات آیین دادرسی کیفری امکانپذیر است.
قاضی باید ضرورت بازداشت را احراز کند و در صورت امکان از قرارهای تأمین سبکتر مانند:
- وثیقه
- کفالت
- التزام به حضور
استفاده نماید.
چرا رعایت حقوق متهمِ جرایم سیاسی اهمیت دارد؟
رعایت حقوق متهم جرایم سیاسی تنها حمایت از یک فرد نیست؛ بلکه تضمینی برای اجرای عدالت، حفظ آزادیهای مشروع و افزایش اعتماد عمومی به نظام قضایی است. هرگونه بیتوجهی به این حقوق میتواند اعتبار دادرسی را تحت تأثیر قرار دهد و زمینه اعتراض به روند رسیدگی را فراهم کند.
مصادیق جرم سیاسی در قانون ایران
یکی از مهمترین پرسشهایی که درباره متهم جرایم سیاسی مطرح میشود این است که چه جرائمی اساساً سیاسی محسوب میشوند؟ پاسخ این سؤال در قانون جرم سیاسی مصوب سال ۱۳۹۵ آمده است. بر اساس این قانون، هر اقدامی سیاسی تلقی نمیشود و صرف انتقاد از مسئولان یا فعالیت اجتماعی نیز لزوماً به معنای ارتکاب جرم سیاسی نیست.
قانونگذار برخی رفتارها را در صورت وجود انگیزه اصلاح امور کشور و نبود قصد ضربه زدن به اساس نظام، جرم سیاسی دانسته است.
از جمله مهمترین مصادیق عبارتاند از:
- توهین یا افترا به رؤسای سه قوه، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، معاونان رئیسجمهور، وزرا، نمایندگان مجلس شورای اسلامی، نمایندگان مجلس خبرگان و اعضای شورای نگهبان.
- نشر اکاذیب علیه مسئولان و نهادهای سیاسی، در صورتی که شرایط مقرر در قانون وجود داشته باشد.
- برخی جرائم مطبوعاتی که با انگیزه اصلاح امور و نقد عملکرد مسئولان انجام شده باشد.
- جرائم مربوط به فعالیتهای سیاسی که فاقد جنبه خشونتآمیز باشند.
تشخیص اینکه رفتار ارتکابی واقعاً جرم سیاسی محسوب میشود یا خیر، در نهایت بر عهده دادگاه است.
چه جرائمی سیاسی محسوب نمیشوند؟
یکی از مهمترین نکات درباره متهمِ جرایم سیاسی این است که قانون بسیاری از جرائم را از شمول جرم سیاسی خارج کرده است؛ حتی اگر مرتکب انگیزه سیاسی داشته باشد.
از جمله این جرائم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- جاسوسی
- محاربه
- افساد فیالارض
- بمبگذاری
- گروگانگیری
- هواپیماربایی
- جرائم تروریستی
- قاچاق سازمانیافته مواد مخدر
- تشکیل یا عضویت در گروههای مسلح
- اقدامات خشونتآمیز علیه امنیت کشور
- تخریب عمده اموال عمومی
- جرائم علیه تمامیت ارضی کشور
در این موارد، شخص از مزایای قانونی مربوط به متهم جرایم سیاسی بهرهمند نخواهد شد و پرونده بر اساس قوانین مربوط به جرائم امنیتی یا عمومی رسیدگی میشود.
تفاوت متهم جرایم سیاسی با متهم جرائم امنیتی
یکی از رایجترین اشتباهات، یکسان دانستن جرم سیاسی و جرم امنیتی است؛ در حالی که این دو عنوان تفاوتهای اساسی دارند.
| متهم جرایم سیاسی | متهم جرائم امنیتی |
|---|---|
| انگیزه اصلاح امور کشور | انگیزه آسیب به امنیت کشور |
| رسیدگی با حضور هیأت منصفه | معمولاً بدون هیأت منصفه |
| دادگاه علنی | در برخی موارد غیرعلنی |
| برخورداری از امتیازات قانونی | فاقد بسیاری از امتیازات جرم سیاسی |
| نگهداری جداگانه | تابع مقررات عمومی زندان |
این تفاوتها نشان میدهد که قانونگذار میان انتقاد سیاسی و اقدام علیه امنیت ملی مرز مشخصی قائل شده است.
دادگاه چگونه سیاسی بودن جرم را تشخیص میدهد؟
برای اینکه شخصی به عنوان متهمِ جرایمِ سیاسی شناخته شود، صرف ادعای متهم کافی نیست. دادگاه عوامل مختلفی را بررسی میکند، از جمله:
انگیزه ارتکاب جرم
اگر هدف متهم اصلاح امور، نقد عملکرد مسئولان یا دفاع از حقوق عمومی باشد، احتمال سیاسی شناخته شدن جرم بیشتر است.
شیوه ارتکاب جرم
رفتار باید فاقد خشونت، عملیات مسلحانه یا اقدامات تروریستی باشد.
آثار رفتار
چنانچه اقدام انجامشده امنیت عمومی یا تمامیت کشور را به خطر انداخته باشد، معمولاً جرم سیاسی محسوب نخواهد شد.
دلایل و مستندات پرونده
اظهارات متهم، گزارش ضابطان، شهادت شهود، اسناد و سایر مدارک در تصمیم دادگاه نقش مهمی دارند.
تکالیف دادگاه در رسیدگی به پرونده متهم جرایم سیاسی
قاضی رسیدگیکننده علاوه بر رعایت مقررات عمومی آیین دادرسی کیفری، مکلف است حقوق ویژه متهم جرایم سیاسی را نیز رعایت کند.
از مهمترین این تکالیف میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تشکیل دادگاه به صورت علنی
- دعوت از هیأت منصفه
- رعایت اصل بیطرفی
- فراهم کردن فرصت کافی برای دفاع
- استماع کامل دفاعیات متهم و وکیل
- بررسی دقیق انگیزه سیاسی یا غیرسیاسی رفتار
- صدور رأی مستدل و مستند
رعایت این اصول موجب افزایش اعتماد عمومی به دستگاه قضایی و تضمین دادرسی عادلانه خواهد شد.
حقوق متهم جرایم سیاسی در دوران بازداشت
حتی در دوران بازداشت نیز متهم جرایم سیاسی از حقوق قانونی خود برخوردار است و نمیتوان این حقوق را بدون مجوز قانونی محدود کرد.
از جمله این حقوق عبارتاند از:
- حق اطلاع از علت بازداشت
- حق دسترسی به وکیل
- حق اطلاع خانواده از وضعیت بازداشت
- حق ملاقات طبق مقررات
- حق برخورداری از خدمات درمانی
- حق حفظ کرامت انسانی
- حق اعتراض به قرار تأمین
- حق درخواست آزادی در صورت فراهم بودن شرایط قانونی
آیا متهم جرایم سیاسی از امتیازات زندان برخوردار است؟
قانون برای متهم جرایم سیاسی و محکومان جرائم سیاسی برخی امتیازات را در نظر گرفته است تا از اختلاط آنان با مجرمان خطرناک جلوگیری شود.
این امتیازات میتواند شامل موارد زیر باشد:
- نگهداری در محل جداگانه از محکومان جرائم عادی
- استفاده بیشتر از امکانات فرهنگی و آموزشی در چارچوب مقررات
- امکان مطالعه و دسترسی به کتاب
- رعایت کرامت انسانی در اجرای مجازات
- برخورداری از حقوق قانونی مربوط به ملاقات و مکاتبه
البته نحوه اجرای این حقوق تابع قوانین سازمان زندانها و تصمیمات مراجع ذیصلاح است.
آیا رسانهها میتوانند متهم جرایم سیاسی را مجرم معرفی کنند؟
خیر.
تا پیش از صدور حکم قطعی، متهم جرایم سیاسی همانند سایر متهمان از اصل برائت برخوردار است. بنابراین رسانهها و اشخاص باید از بهکار بردن عباراتی که دلالت بر مجرم بودن قطعی فرد دارد، خودداری کنند.
انتشار اخبار باید با رعایت اصول حقوقی، حفظ حیثیت اشخاص و مقررات مربوط به انتشار اطلاعات پروندههای قضایی انجام شود.
نقش وکیل در دفاع از متهم جرایم سیاسی
در پروندههای سیاسی، حضور وکیل نقش بسیار مهمی در تضمین حقوق متهم دارد. وکیل میتواند:
- بر سیاسی بودن عنوان اتهام استدلال کند.
- از حقوق شکلی و ماهوی موکل دفاع نماید.
- نسبت به تصمیمات غیرقانونی اعتراض کند.
- درخواست تبدیل یا تخفیف قرار تأمین را مطرح نماید.
- در جلسات دادگاه از حقوق قانونی موکل دفاع کند.
- نسبت به آرای صادره در مراجع بالاتر اعتراض یا تجدیدنظرخواهی کند.
در بسیاری از پروندهها، دفاع مستند و دقیق وکیل میتواند در تشخیص عنوان اتهام و نحوه رسیدگی تأثیر قابل توجهی داشته باشد.
پرسشهای متداول درباره متهم جرایم سیاسی
آیا هر فردی که فعالیت سیاسی انجام دهد، متهم جرایم سیاسی محسوب میشود؟
خیر. انجام فعالیت سیاسی، عضویت در احزاب یا بیان دیدگاههای سیاسی بهتنهایی موجب سیاسی بودن جرم نمیشود. تنها در صورتی که رفتاری مطابق قانون جرم سیاسی جرمانگاری شده باشد و انگیزه اصلاح امور کشور یا نقد عملکرد مسئولان احراز شود، امکان شناسایی فرد به عنوان متهم جرایم سیاسی وجود دارد.
آیا متهم جرایم سیاسی حتماً بیگناه است؟
خیر. متهم جرایم سیاسی صرفاً شخصی است که هنوز اتهام او در دادگاه رسیدگی و اثبات نشده است. تا زمان صدور حکم قطعی، اصل برائت بر وی حاکم است و نمیتوان او را مجرم دانست.
آیا رسیدگی به جرایم سیاسی همیشه علنی است؟
اصل بر این است که رسیدگی به جرایم سیاسی بهصورت علنی و با حضور هیأت منصفه انجام شود. با این حال، در موارد استثنایی که قانون اجازه داده یا حفظ نظم عمومی و مصالح قانونی اقتضا کند، ممکن است محدودیتهایی اعمال شود.
آیا متهم جرایم سیاسی میتواند درخواست وکیل کند؟
بله. یکی از مهمترین حقوق متهم جرایم سیاسی، برخورداری از وکیل در تمام مراحل تحقیقات مقدماتی، بازپرسی، دادگاه و اعتراض به رأی است.
آیا امکان اعتراض به رأی دادگاه وجود دارد؟
بله. همانند سایر پروندههای کیفری، متهم جرایم سیاسی نیز میتواند در صورت وجود شرایط قانونی نسبت به رأی صادرشده از طریق تجدیدنظرخواهی یا سایر طرق اعتراض پیشبینیشده در قانون اقدام کند.
اشتباهات رایج درباره متهم جرایم سیاسی
در جامعه برداشتهای نادرستی درباره جرم سیاسی وجود دارد که آگاهی از آنها اهمیت زیادی دارد.
تصور اول: هر بازداشت سیاسی، جرم سیاسی است.
این تصور نادرست است. عنوان «جرم سیاسی» تنها زمانی به کار میرود که رفتار ارتکابی و انگیزه مرتکب با شرایط مقرر در قانون جرم سیاسی مطابقت داشته باشد.
تصور دوم: متهم جرایم سیاسی مجازات نمیشود.
برخورداری از حقوق ویژه به معنای معافیت از مسئولیت کیفری نیست. اگر جرم در دادگاه اثبات شود، مجازات قانونی اعمال خواهد شد؛ هرچند شیوه رسیدگی و برخی حقوق با سایر جرائم تفاوت دارد.
تصور سوم: همه جرائم علیه مسئولان سیاسی هستند.
صرف انتقاد، توهین یا نشر مطالب علیه مسئولان، بدون بررسی انگیزه، نوع رفتار و سایر شرایط قانونی، به معنای سیاسی بودن جرم نیست.
تصور چهارم: جرائم امنیتی همان جرائم سیاسی هستند.
همانطور که در بخش قبل توضیح داده شد، این دو عنوان حقوقی کاملاً متفاوتاند و آثار قانونی متفاوتی دارند.
توصیههای حقوقی برای متهمان جرایم سیاسی
اگر شخصی با عنوان متهم جرایم سیاسی تحت تعقیب قرار گیرد، رعایت چند نکته میتواند در حفظ حقوق قانونی او مؤثر باشد:
- در تمامی مراحل دادرسی از حق داشتن وکیل استفاده کند.
- از امضای اوراق یا اظهاراتی که از مفاد آن آگاهی ندارد، خودداری نماید.
- حقوق قانونی خود، از جمله حق سکوت در حدود قانون و حق اعتراض به قرارهای قضایی را بشناسد.
- مدارک، اسناد و مستنداتی را که میتواند انگیزه سیاسی و قانونی بودن رفتار را نشان دهد، در اختیار وکیل یا دادگاه قرار دهد.
- از انتشار اطلاعات نادرست یا جزئیات محرمانه پرونده در رسانهها و شبکههای اجتماعی پرهیز کند.
نقش خانواده متهم جرایم سیاسی
خانواده متهم جرایم سیاسی نیز میتوانند نقش مهمی در پیگیری حقوق قانونی وی داشته باشند. از جمله:
- پیگیری وضعیت پرونده از طریق مراجع قانونی.
- هماهنگی با وکیل برای تهیه مدارک و مستندات.
- اطلاع از حقوق ملاقات و مکاتبه بر اساس مقررات.
- خودداری از انتشار اطلاعات غیرمستند که ممکن است روند رسیدگی را تحت تأثیر قرار دهد.
اهمیت رعایت حقوق متهم جرایم سیاسی در نظام عدالت کیفری
حمایت از حقوق متهم جرایم سیاسی تنها به نفع شخص متهم نیست، بلکه بخشی از اصول دادرسی عادلانه و حاکمیت قانون به شمار میرود. رعایت این حقوق موجب میشود:
- اصل برائت بهدرستی اجرا شود.
- استقلال و بیطرفی دستگاه قضایی تقویت گردد.
- اعتماد عمومی به نظام عدالت افزایش یابد.
- از صدور آرای شتابزده یا غیرمستند جلوگیری شود.
- حقوق اساسی شهروندان در فرآیند دادرسی حفظ شود.
به همین دلیل، قانون اساسی و قوانین عادی برای این دسته از پروندهها تشریفات و تضمینهای ویژهای در نظر گرفتهاند.
نتیجهگیری
در پاسخ به این پرسش که چه مواردی باید نسبت به متهمان جرایم سیاسی رعایت شود؟ باید گفت قانون ایران با هدف تضمین دادرسی عادلانه، حقوق ویژهای برای متهم جرایم سیاسی در نظر گرفته است. این حقوق شامل رسیدگی علنی، حضور هیأت منصفه، دسترسی به وکیل، رعایت اصل برائت، حفظ کرامت انسانی و برخورداری از برخی امتیازات در دوران بازداشت و اجرای مجازات است. شناخت این حقوق نهتنها برای متهمان و وکلای آنان، بلکه برای همه شهروندان اهمیت دارد؛ زیرا اجرای صحیح آنها نقش مهمی در تحقق عدالت، حمایت از حقوق اساسی افراد و تقویت اعتماد عمومی به نظام قضایی ایفا میکند.
سوالات متداول
آیا متهم جرایم سیاسی با مجرمان عادی در یک بند نگهداری میشود؟
خیر. مطابق قانون، اصل بر نگهداری جداگانه متهمان و محکومان جرائم سیاسی از مجرمان عادی است.
آیا حضور هیأت منصفه در پرونده متهم جرایم سیاسی الزامی است؟
بله. مطابق اصل ۱۶۸ قانون اساسی، رسیدگی به جرائم سیاسی باید بهصورت علنی و با حضور هیأت منصفه انجام شود.
آیا متهم جرایم سیاسی میتواند وکیل انتخاب کند؟
بله. حق برخورداری از وکیل در تمامی مراحل رسیدگی از حقوق اساسی متهمان جرائم سیاسی است.
آیا همه جرائم مرتبط با سیاست، جرم سیاسی محسوب میشوند؟
خیر. تنها جرائمی که شرایط مقرر در قانون جرم سیاسی را داشته باشند، مشمول این عنوان خواهند بود.
تفاوت جرم سیاسی با جرم امنیتی چیست؟
جرم سیاسی معمولاً با انگیزه اصلاح امور و بدون قصد آسیب به امنیت کشور انجام میشود، اما جرائم امنیتی متوجه امنیت داخلی یا خارجی کشور هستند و از مقررات متفاوتی تبعیت میکنند.
جمعبندی
متهم جرایم سیاسی در نظام حقوقی ایران از جایگاه ویژهای برخوردار است و قانون برای حفظ حقوق وی، مقررات خاصی را پیشبینی کرده است. رسیدگی علنی، حضور هیأت منصفه، حق دسترسی به وکیل، رعایت کرامت انسانی، نگهداری جدا از مجرمان عادی و بهرهمندی از اصل برائت از مهمترین حقوق این دسته از متهمان به شمار میرود.
البته باید توجه داشت که هر رفتار یا اتهام مرتبط با مسائل سیاسی، لزوماً جرم سیاسی محسوب نمیشود. تشخیص این موضوع بر اساس قانون و با بررسی انگیزه، نوع رفتار و سایر شرایط پرونده توسط مرجع قضایی انجام میشود. آگاهی از این مقررات میتواند به شهروندان، وکلا و خانواده متهمان کمک کند تا در فرآیند دادرسی از حقوق قانونی خود بهدرستی دفاع کنند.
